Hồi sinh đất phèn để cho cánh đồng lúa luôn xanh khỏe

Thay đổi từ những thất bại trên vùng đất phèn

Nhắc đến xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang là vùng giáp với biên giới Campuchia, nhiều người vẫn gọi đây là một trong những vùng đất phèn điển hình của khu vực Tứ giác Long Xuyên. Vào mùa nắng nóng, đặc biệt trong vụ hè thu, những mảng đất đỏ quạch do phèn xì lên mặt ruộng trở thành nỗi ám ảnh của người trồng lúa.

Hơn 10ha đất lúa của ông Nguyễn Văn Đủ, ở ấp Đồng Cơ, xã Vĩnh Điều, nhiều năm qua, người nông dân này luôn phải đối mặt với áp lực từ đất phèn. Có những vụ vừa gieo sạ xong, lúa chết loang lổ thành từng đám vì phèn quá nặng. Bộ rễ không phát triển, cây lúa còi cọc, vàng úa rồi chết dần.

Ông Đủ kể: “Trước đây tôi thường sử dụng lân hoặc vôi để xử lý phèn đầu vụ. Tuy nhiên, cách làm này vừa tốn chi phí, vừa mất công lao động vì phải rải thủ công. Trong khi đó, hiệu quả cũng chưa thật sự như mong muốn”.

Không chỉ đối mặt với phèn, khoảng 5-6 năm gần đây, ông Đủ chuyển sang sản xuất giống lúa ĐS1. Đây là giống lúa cho năng suất khá, ít sâu bệnh, thích nghi tốt với điều kiện canh tác địa phương. Tuy nhiên, lượng rơm rạ sau thu hoạch lại rất cứng và khó phân hủy.

Dù khoảng cách giữa hai vụ lúa kéo dài từ 60-70 ngày nhưng lượng rơm rạ vẫn tồn đọng trên đồng ruộng. Nếu không xử lý tốt sẽ dẫn đến hiện tượng ngộ độc hữu cơ, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của cây lúa vụ sau.

Giống như nhiều nông dân khác trong vùng, trước đây ông Đủ thường nghĩ đến việc đốt đồng hoặc đưa rơm rạ ra khỏi ruộng để giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, cách làm này vừa gây lãng phí nguồn hữu cơ quý giá, vừa tác động không tốt đến môi trường và chất lượng đất canh tác lâu dài.

Bước ngoặt đến với ông khi tham gia chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe” do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai. Ông Đủ đã được lắng nghe những chia sẻ của các nhà khoa học về giải pháp cải tạo đất, nâng pH, giảm ngộ độc hữu cơ và tăng khả năng phân hủy phụ phẩm nông nghiệp đã giúp ông thay đổi suy nghĩ.

“Tôi nhận ra muốn sản xuất hiệu quả thì trước hết phải chăm sóc đất cho thật khỏe. Khi đất đã khỏe thì cây lúa mới khỏe được và kéo theo giảm phân giảm thuốc”, ông Đủ nói.

Đất khỏe, nông dân có thêm lợi nhuận

Sau khi tiếp cận các giải pháp mới từ chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe”, ông Đủ mạnh dạn áp dụng bộ sản phẩm cải tạo đất Bio-Canxi đầu vụ, tiếp tục bón Đầu Trâu Bio-1 theo hai đợt ở giai đoạn 7 - 10 ngày và 18 - 22 ngày sau sạ trên ruộng lúa của gia đình.

Ngay sau vụ đông xuân đầu tiên sử dụng, ông nhận thấy tình trạng phèn và ngộ độc hữu cơ giảm đáng kể. Đó là động lực để ông tiếp tục đầu tư trong vụ hè thu năm nay.

Ở giai đoạn đầu vụ, ông sử dụng khoảng 200kg sản phẩm cải tạo đất cho mỗi hecta. Kết quả thể hiện khá rõ trên đồng ruộng. Những khu vực được xử lý có bộ rễ phát triển mạnh hơn, rễ trắng dài, thân cây cứng cáp và tỷ lệ chết cây con giảm đáng kể.

Trong khi đó, những diện tích không áp dụng giải pháp cải tạo đất thường xuất hiện tình trạng cây thấp hơn, lá xoăn, bộ rễ ngắn và dễ bị nghẹt rễ khi gặp điều kiện phèn nặng.

Không dừng lại ở đó, ông Đủ còn thay đổi cách sử dụng phân bón theo hướng cân đối hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phân hóa học như trước, ông chú trọng cải tạo đất, tăng hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và tận dụng nguồn hữu cơ từ rơm rạ trên đồng ruộng.

Theo ông, khi đất được cải thiện, bộ rễ khỏe hơn thì cây lúa hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn. Nhờ đó, lượng phân bón sử dụng cũng được điều chỉnh hợp lý, giúp tiết kiệm chi phí sản xuất.

Đặc biệt, ở vùng đất phèn như Vĩnh Điều, thời tiết nắng nóng kéo dài khiến hiện tượng phèn bốc lên rất mạnh. Trước đây, nông dân thường bị động trong xử lý. Nay với kinh nghiệm tích lũy từ thực tế sản xuất, ông Đủ chủ động chia làm nhiều lần xử lý phèn trong suốt vụ lúa, nhất là giai đoạn từ 30-40 ngày sau sạ.

Sự thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở năng suất hay chi phí, mà còn là sự thay đổi trong tư duy sản xuất. Từ chỗ tập trung giải quyết các vấn đề phát sinh trên cây lúa, ông Đủ chuyển sang chăm sóc sức khỏe của đất ngay từ đầu vụ.

Đó cũng chính là tinh thần mà chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe” hướng đến: giúp nông dân thay đổi tập quán canh tác truyền thống, giảm phụ thuộc vào hóa chất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất và tạo ra những hạt gạo an toàn hơn cho người tiêu dùng.