An Giang có diện tích sản xuất lúa đứng đầu ĐBSCL, hàng năm sản lượng đạt hơn 8,8 triệu tấn. Sau 2 năm triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (gọi tắt là Đề án), An Giang đã đạt nhiều kết quả nổi bật.
Hiệu quả rất rõ trên cả 3 phương diện
Theo ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở Nông nghiệp Môi trường An Giang, sau sáp nhập 2 tỉnh An Giang và Kiên Giang thành tỉnh An Giang mới, tỉnh đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế 8,39%, thuộc nhóm cao trong khu vực ĐBSCL. Đáng chú ý, khu vực nông, lâm, thủy sản tăng trưởng 30,53%, đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế của tỉnh.
Riêng sản xuất lúa, mỗi năm An Giang canh tác khoảng 600.000ha với tổng diện tích gieo sạ từ 1,2 - 1,3 triệu hecta, sản lượng đạt khoảng 8,8 triệu tấn. Đây là ngành hàng chủ lực, chiếm hơn 60% sinh kế của người dân, do đó tỉnh đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức triển khai Đề án.
Trong năm 2025, tỉnh đã triển khai được hơn 150.151ha theo định hướng của Đề án. Trong đó có 43.435ha đạt đầy đủ 5 tiêu chí theo quy định, hơn 108.753ha đạt 4 tiêu chí, tạo thành vùng đệm sẵn sàng nâng cấp lên vùng đạt chuẩn toàn diện. Đến nay, An Giang đã đạt khoảng 50% kế hoạch đề ra của Đề án cho giai đoạn đến năm 2030.
Bên cạnh đó, tỉnh đã triển khai các mô hình thí điểm trên diện tích hơn 2.000ha, với 37 mô hình áp dụng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật như đo đếm phát thải, giám sát dịch hại bằng công nghệ, tưới nước tiết kiệm… Qua thực tế, nông dân tiếp cận rất nhanh và chủ động áp dụng vào sản xuất.
Có thể khẳng định, hiệu quả của Đề án đã thể hiện rất rõ trên cả ba phương diện kinh tế, môi trường và tổ chức sản xuất. Trước hết về hiệu quả kinh tế, thông qua áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến, chi phí sản xuất đã giảm hơn 4,7 triệu đồng/ha so với phương thức truyền thống, trong khi lợi nhuận tăng thêm trên 9,3 triệu đồng/ha. Đây là con số rất ý nghĩa, giúp bà con nông dân nâng cao thu nhập một cách bền vững.
Kết quả này có được là nhờ sự đồng hành hỗ trợ của các bộ ngành, lãnh đạo địa phương, bà con nông dân và cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt trong triển khai Đề án, việc ứng dụng đồng bộ khoa học công nghệ rất nhịp nhàn và thuận lợi.
Ví dụ hệ thống giám sát dịch hại trên lúa giúp nông dân chủ động phòng trừ sâu bệnh, rầy nâu…, từ đó kéo giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khá lớn trong sản xuất. Hệ thống tưới nước thông minh giúp sử dụng nước hợp lý, tránh lãng phí. Đặc biệt, lượng giống gieo sạ đã giảm mạnh từ 120 - 200kg/ha xuống còn khoảng 60 - 70kg/ha, thậm chí có thể giảm hơn nữa khi áp dụng cơ giới hóa và thiết bị bay không người lái.
Thứ hai là hiệu quả môi trường. Việc áp dụng các quy trình như “1 phải 5 giảm” kết hợp công nghệ đo đếm đã giúp giảm phát thải khí nhà kính rõ rệt (hiện nay bình quân giảm khoảng 7,5 tấn CO₂/ha). Quan trọng hơn, nhận thức của nông dân về bảo vệ môi trường đã thay đổi tích cực, từ chỗ làm theo thói quen truyền thống nay chuyển mạnh sang sản xuất có kiểm soát, có số liệu cụ thể, từ đó đưa ra hoạch toán về kinh phí trong sản xuất để tăng lợi nhuận.
Thứ ba là hiệu quả về tổ chức sản xuất và liên kết chuỗi. Các mô hình trong Đề án đều có doanh nghiệp tham gia liên kết tiêu thụ. Trong khi lúa sản xuất truyền thống có giá khoảng 5.500 - 5.900 đồng/kg thì lúa trong mô hình đạt 6.500 - 7.000 đồng/kg. Điều này cho thấy khi sản xuất theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp, sản phẩm được thị trường đánh giá cao và doanh nghiệp chủ động thu mua.
Sự đồng thuận của người dân là yếu tố
Ông Lê Hữu Toàn nhấn mạnh, yếu tố then chốt giúp Đề án được triển khai hiệu quả tại An Giang chính là sự đồng thuận của người dân và sự tham gia của doanh nghiệp. Khi nông dân thấy rõ hiệu quả kinh tế, họ sẽ chủ động thay đổi phương thức sản xuất. Đồng thời khi có doanh nghiệp bao tiêu với giá tốt hơn thị trường, niềm tin của người dân càng được củng cố.
Ngoài ra, vai trò chỉ đạo của chính quyền địa phương và ngành nông nghiệp cũng rất quan trọng. Tỉnh đã xác định rõ vùng sản xuất, phân nhóm tiêu chí, từng bước nâng chất các vùng canh tác. Việc xây dựng vùng đệm là giải pháp phù hợp để chuyển đổi dần sang sản xuất đạt chuẩn toàn diện.
Cùng với đó, đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất chuyên canh như thủy lợi, giao thông nội đồng, hệ thống quan trắc… là yếu tố nền tảng để áp dụng khoa học công nghệ và tổ chức sản xuất quy mô lớn.
Trong thời gian tới, An Giang đã đăng ký tham gia Đề án với quy mô 351.000ha. Trên cơ sở đó, tỉnh đã hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất lúa chất lượng cao theo quy định, xác định rõ địa điểm, diện tích và đối tượng tham gia.
Hiện nay, ngoài 150.000ha đã triển khai, tỉnh tiếp tục kết nối, mở rộng vùng sản xuất, đồng thời chuẩn bị khoảng 100.000ha để tham gia Đề án trong giai đoạn tiếp theo. Các điều kiện về hạ tầng, tổ chức sản xuất, HTX, nông dân… đều đã sẵn sàng, chỉ còn tập trung triển khai đồng bộ.
"Chúng tôi kiến nghị Trung ương sớm thúc đẩy triển khai đồng loạt Đề án, đặc biệt là đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất chuyên canh và ứng dụng khoa học công nghệ. Đây là yếu tố then chốt để giảm phát thải, nâng cao giá trị sản phẩm.
Về lâu dài, mục tiêu không chỉ dừng lại ở tăng năng suất hay giảm chi phí mà là xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam chất lượng cao, phát thải thấp trên thị trường quốc tế. Khi chất lượng được nâng lên, giá trị xuất khẩu sẽ cải thiện, giúp nâng cao thu nhập cho nông dân và khẳng định giá trị gạo An Giang khi cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu", ông Lê Hữu Toàn chia sẻ.
"Tham gia trồng lúa giảm phát thải, An Giang cảm thấy tự hào vì những kết quả đạt được cùng định hướng rõ ràng, Tỉnh đang từng bước khẳng định vai trò là địa phương đi đầu trong triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển nông nghiệp bền vững vùng ĐBSCL".
(Ông Lê Hữu Toàn).
