Tính cấp thiết của chuyển đổi xanh: Nông nghiệp hiện chiếm khoảng 19% tổng phát thải khí nhà kính toàn quốc, chủ yếu đến từ canh tác lúa nước, chăn nuôi và việc sử dụng phân bón hóa học. Trong bối cảnh các thị trường lớn như EU siết chặt tiêu chuẩn xanh qua quy định chống phá rừng (EUDR) hay chiến lược "Từ trang trại đến bàn ăn" (Farm-to-Fork), chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để giữ vững và mở rộng thị phần xuất khẩu.
Khoảng trống đối với các cây trồng cạn: Trong khi canh tác lúa đã có các quy trình giảm phát thải tương đối hoàn thiện (như kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ AWD giúp giảm 2 - 4 tấn CO2 quy đổi/ha/vụ, hay bảng so màu lá lúa tránh thừa đạm), các nhóm cây ăn quả và cây công nghiệp chủ lực lại đang rất thiếu các hướng dẫn hoặc công cụ trực quan tương tự.
Giải pháp kỹ thuật cho cây trồng cạn: Cần nhanh chóng chuyển giao các kinh nghiệm từ mô hình lúa và Dự án Cải thiện nông nghiệp có tưới sang cho cây công nghiệp và cây ăn quả. Việc áp dụng Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), chọn giống khỏe, tưới tiêu và bón phân hợp lý có thể giúp các loại cây trồng cạn giảm phát thải từ 2 đến 3 tấn CO2 quy đổi/ha/vụ.
Tái chế phụ phẩm hữu cơ quy mô lớn: Mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 156,8 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp. Riêng với 45 triệu tấn rơm rạ phát sinh mỗi năm, thay vì đốt bỏ (25%) hoặc vùi ngập nước gây phát thải khí metan (39%), việc ứng dụng nấm đối kháng Trichoderma để chế biến thành phân hữu cơ sẽ giúp nông dân thu hồi 20 triệu tấn phân hữu cơ, tiết kiệm khoảng 11.000 tỷ đồng chi phí mua phân hóa học.
Định hướng chiến lược bền vững:
Thay đổi tư duy: Chuyển dịch từ mục tiêu chạy theo năng suất tối đa sang tối ưu hóa lãi ròng cho người nông dân (giảm chi phí đầu vào về giống, nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật).
Quản lý tiền kiểm: Tập trung kiểm soát chặt chẽ chất lượng vật tư đầu vào (giống, phân bón, thuốc sinh học) để đảm bảo nông sản đầu ra tự động đạt chuẩn xuất khẩu.
Tài chính và công nghệ: Xây dựng các gói tín dụng xanh, hoàn thiện phương pháp đo lường MRV cho tín chỉ carbon nông nghiệp để thu hút dòng vốn quốc tế tự nguyện, đồng thời số hóa hoạt động quan trắc dịch hại và dự báo thời tiết.
Các mục tiêu trọng điểm: Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL đã triển khai được khoảng 380.000 ha. Song song đó, Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2030 hướng tới mục tiêu giảm tối thiểu 15% khí nhà kính vào năm 2035 (so với năm 2020), thí điểm 15 mô hình vùng trồng và xây dựng nhãn hiệu phát thải thấp.
Tùng Đinh
