THỰC TRẠNG RỤNG QUẢ NON CÀ PHÊ ĐẦU MÙA MƯA VÀ CÁCH KHẮC PHỤC

1.Nguyên nhân và cách phòng trừ chung:
-Sự chuyển biến từ nắng nóng kéo dài sang các cơn mưa đầu mùa gây ra hiện tượng sốc sinh lý, khiến cây không kịp thích nghi và rụng quả hàng loạt.
-Cây thiếu hụt các nguyên tố trung và vi lượng (đặc biệt là Canxi, Bo, Kali) khiến cuống quả yếu (cấu trúc tầng rời lỏng lẻo) , dễ rụng khi gặp tác động của gió, mưa
-Vào đầu mùa mưa độ ẩm vườn cây cao là điều kiện lý tưởng cho nấm bệnh
-Vườn cà phê quá rậm rạp, ít thông thoáng do không rong tỉa các cành của cây che bóng và cây trồng xen, không đánh chồi vượt kịp thời, để cỏ trên vườn quá tốt không cắt kịp thời, hoặc bộ rễ bị suy yếu trong mùa khô chưa phục hồi kịp ( ra rễ non mới để hút dinh dưỡng ) , làm giảm khả năng hấp thụ dưỡng chất.
-Thường xuyên thăm vườn, phát hiện các vấn đề bất lợi của vườn cây như: vườn rậm rạp, cây che bóng, chắn gió chưa rong tỉa cành, cỏ chưa cắt chừa gốc, bồn cà phê bị đọng nước, toàn vườn có mực nước ngầm nông, khả năng thoát nước kém… cây có xuất hiện các vết bệnh nguy hiểm như vàng lá, thối rễ, gỉ sắt, thán thư, các côn trùng chích hút như rầy rệp…để có biện pháp xử lý

2. Các loại bệnh gây hại chính cho cà phê mùa mưa và biện pháp phòng trừ
2.1 Bệnh vàng lá thối rễ
-Bệnh vàng lá, thối rễ do tuyến trùng (Pratylenchus coffeae) kết hợp với nấm hại rễ (Fusarium spp., Rhizoctonia spp.) gây hại.
-Trên cây cà phê kinh doanh, lá chuyển sang màu vàng, rễ tơ bị thối, cây sinh trưởng chậm, rụng quả nhiều vào đầu mùa mưa và cho năng suất thấp
Cần quan sát kỹ kẻo nhầm với triệu chứng thiếu đạm, úng cục bộ, tuyến trùng… để chọn đúng thuốc và biện pháp canh tác.

Biện pháp phòng trừ:
-Tạo rãnh thoát nước tốt cho cả vườn, tỉa cành tạo tán, vặt chồi vượt, cành tăm, cành sâu bệnh không có khả năng ra trái, rong tỉa cành cho cây che bóng, chắn gió hợp lý.… cho vườn thông thoáng, phát cỏ chừa gốc từ 2-3 cm, mục tiêu giảm độ ẩm cho sinh thái vườn cây
-Ngưng ngay việc bón phân có chứa đạm cao qua gốc, qua lá có chứa đạm cao, sẽ làm bệnh nặng thêm,
- Bón bổ sung từ 200-300 kg Đầu Trâu cân bằng đất /ha để bổ sung canxi, magie và vi lượng (Canxi (Ca): 18%; Magie (Mg): 6%; Lưu huỳnh (S): 1%; Kẽm (Zn): 600 ppm; (Cu): 100 ppm; Bo :300 ppm), sử dụng phân bón lá có chứa các chế phẩm Canxi, Bo, Kali hữu hiệu cho cây hấp thu được ngay. Đặc biệt các loại phân bón lá có nguyên tố vi lượng (Kẽm, Bo, Canxi) để tăng độ dai cho cuống quả.
-Sử dụng ngay phân bón hữu cơ Đầu Trâu Dưỡng rễ-Tốt cây (HC: 63%; Nts: 2,4%; P2O5dt: 1,8%; K2Ohh: 2,2%; tổng AH, AF: 3%; C/N: 12; pHH2O: 6; độ ẩm: 25%) có chứa vi sinh vật chức năng (17% Ca ; 3% Mg ; 1000 ppm vi lượng các loại; Vi sinh vật phân giải lân khó tiêu: 1x 104 CFU/g; Vi sinh vật phân giải xenlulo: 1x 104 CFU/g; Vi sinh vật cố định N: 1x 104 CFU/g) hạn chế tác hại của nấm gây bệnh trong đất vùng rễ. lượng bón từ 1-2 kg /cây, rải đều trong vùng rễ, chỉ tưới cho tan phân khi không có mưa.
-Không để nước tràn từ bồn cây này sang cây khác, nguy cơ lan rộng của bệnh rất lớn
-Sử dụng thuốc sinh học trừ tuyến trùng kết hợp với thuốc sinh học trừ nấm như: Paecilomyces lilacinus (Palila 500 WP); Chitosan (Jolle 1 SL, 40 SL, 50 WP; Kaido 50 SL, 50 WP); Cytokinin (Zeatin; Geno 2005 2 SL); Abamectin (Tervigo 020 SC); Clinoptilolite (Map logic 90 WP). Thuốc sinh học trừ nấm như Trichoderma viride (Biobus 1.00 WP); Trichoderma spp.
- Sử dụng các chế phẩm sinh học của Cty Bình Điền Lâm Đồng như BLC 11, Bioplant của canh tác Bình Điền Mekong
-Biện pháp hóa học: Xử lý cây mới bị nhiễm bệnh và cây xung quanh vùng bị gây hại bằng một trong các loại thuốc trừ tuyến trùng, sau đó xử lý thuốc trừ nấm bệnh. Nên xử lý thuốc 2 lần cách nhau 15-30 ngày để phòng và cô lập nguồn bệnh. Khi xử lý thuốc yêu cầu đất phải đủ độ ẩm. Nếu tưới thuốc trong mùa khô phải tưới nước trước.
-Dùng thuốc trừ nấm: Copper Hydroxide (DuPont™ Kocide® 53.8 WG); Cuprous Oxide (Norshield 58WP); Cuprous oxide 60% + Dimethomorph 12% (Eddy 72WP), Validad, TEBaz.
2.2 Bệnh thán thư:
Do nấm Colletotrichum Cofeanum Noack; phát triển mạnh trong môi trường ẩm ướt với nhiệt độ thấp chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa, sau những cơn mưa lớn đầu mùa. Bệnh bắt đầu bằng vết nâu đen lõm ở cuống quả, cành, lá, lan rộng làm quả khô đen, rụng sớm, cành chết, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất

Biện pháp phòng trừ:
-Quản lý sinh thái vườn cây như đối với bệnh Vàng lá thối rễ, tuy nhiên đây là loại nấm phát triển trên bộ lá và cành, quả nên cần áp dụng các kỹ thuật thêm như sau:
-Ngưng sử dụng các loại phân bón có hàm lượng đạm cao, tập trung các loại phân có khả năng chống chịu cho cây giảm rụng trái như phân bón lá chứa Canxi, Bo, vi lượng thích hợp trong đó có yếu tố đồng cũng làm giảm phát triển của nấm bệnh đáng kể
-Sử dụng các loại thuốc có hoạt chất trị bệnh thán thư trên cây cà phê như Azoxystrobin + Difenoconazole; Copper Hydroxide; Difenoconazole + Propiconazole...
2.3 Bệnh gỉ sắt
Do nấm Hemileia vastatrix gây ra, nấm này phát triển mạnh trong điều kiện độ ẩm và nhiệt độ cao; đầu tiên xuất hiện những chấm nhỏ màu vàng lợt ở mặt dưới lá, sau đó, các chấm này lan dần và xuất hiện những bột màu vàng cam, đó là bào tử của nấm gỉ sắt. Các vết bệnh này liên kết với nhau thành các vết cháy lớn, làm lá rụng
Nấm gỉ sắt thường lan truyền qua gió và mưa, đặc biệt ở các vườn cà phê không được chăm sóc đúng cách.

Biện pháp phòng trừ:
-Áp dụng các biện pháp vệ sinh vườn cây chung trước khi vào mùa mưa, tạo thông thoáng vườn cây và mang các cành, lá chứa mầm bệnh ra khỏi vườn để tiêu hủy.
-Khi phát hiện cành, quả bị nấm (như nấm hồng có lớp phấn màu hồng), cần cắt bỏ mang ra khỏi vườn và tiêu hủy ngay để tránh nguồn bệnh lây lan.
-Phun phòng ngừa sớm vào đầu mùa mưa bằng các loại thuốc gốc đồng theo hướng dẫn của sản phẩm), sử dụng ngay một số loại thuốc có hoạt chất đặc trị nấm (như Hexaconazole, Diniconazole; Difenoconazole +Propiconazole; Hexaconazole; Propiconazole, Tebuconazole + Trifloxystrobin…
-Có thể sử dụng các sản phẩm có chứa nấm đối kháng Trichoderma viride để xử lý nấm hại trong đất, phun lên lá hạn chế sự phát triển của nấm bệnh trên cây.
Lưu ý: phun ướt đều toàn tán cây, đặc biệt là các kẽ quả, chùm quả.
2.4 Bệnh nấm hồng (Corticium salmonicolor Berkeley & Broome)
Bệnh gây hại chủ yếu ở cành nằm ở phần trên của tán, gần nơi phân cành và phần ngọn của cây. Bệnh thường phát sinh trong các tháng giữa và cuối mùa mưa.

Biện pháp phòng trừ:
- Cắt, đốt cành bị bệnh nấm hồng gây hại nặng mang ra khỏi vườn để tiêu hủy
- Sử dụng một trong các loại thuốc có nguồn gốc sinh học như: Trichoderma viride, Trichoderma spp.
- Sử dụng phân bón lá có K-Humate + Fulvate + Chitosan + Vitamin B1 để tăng cường sức đề kháng cho cây
- Nếu bệnh xuất hiện nặng có thể dùng thuốc hóa học theo nồng độ hướng dẫn trên bao bì: Copper Hydroxide hoặc Hexaconazole; Validamycin, Tilt…phun 2 - 3 lần, mỗi lần cách nhau 10-15 ngày.
2.5 Rệp sáp hại rễ (Planococcus lilacinus Cockerell)
Rệp sáp hại rễ, hay rệp sáp giả (Planococcus lilacinus), là loài côn trùng gây hại nghiêm trọng cho rễ cây cà phê, bằng cách chích hút nhựa, làm cây suy yếu, vàng lá, rụng cành, thậm chí chết. Chúng tiết ra sáp trắng bao phủ rễ, cản trở hấp thụ nước, dinh dưỡng, đồng thời tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn phát triển, gây bệnh thối rễ. Phòng trừ cần kết hợp biện pháp canh tác và sử dụng thuốc hóa học đặc trị, xử lý sát gốc để diệt rệp.

Phòng trừ:

- Thường xuyên kiểm tra phần cổ rễ cà phê, nếu thấy mật độ rệp lên cao trên 100 con/gốc ở vùng cổ rễ ở độ sâu 0 - 20 cm thì tiến hành xử lý thuốc theo phương pháp sau: bới đất xung quanh vùng cổ rễ theo dạng hình phễu cách gốc 10 cm, sâu 20 cm. Có thể sử dụng các loại thuốc có hoạt chất sau: Imidacloprid; Cypermethrin + Profenofos; Đầu Trâu Bihopper 270 EC, DN zin 20 SE,TRUST TD 01 500 SC , IMBURAD 300 WP, nồng độ sử dụng theo khuyến cáo trên bao bì của sản phẩm .
- Các thuốc dạng nước nên phối trộn với dầu khoáng tưới cho mỗi gốc 0,5 - 1 lít dung dịch thuốc và lấp đất lại ngay tránh để lâu kiến sẽ mang rệp phát tán đi nơi khác Chỉ xử lý các cây có rệp.
2.6 Rệp sáp hại quả và lá: rệp sáp bột tua ngắn (Planococcus kraunhiae Kuwana) và rệp sáp bột tua dài (Ferrisia virgata Cockerell)
Các loại rệp chích hút nhựa các bộ phận non của cà phê như chồi vượt, lá non (trên lá rệp thường bám vào mặt dưới của lá), chồi non, quả non làm cho các bộ phận này phát triển kém. Rệp vảy xanh xuất hiện quanh năm trên vườn cây, đặc biệt là thời gian có các giai đoạn mưa nắng xen kẽ nhau và gây hại nặng trong mùa khô.

Phòng trừ:

- Thường xuyên kiểm tra vườn cây nhất là vào những năm khô hạn nặng rệp sẽ phá hoại nặng trong mùa mưa
- Khi thấy khoảng 10% số chùm quả trên cây có rệp thì tiến hành phun một trong các loại thuốc sau: Cypemethrin 40g/l + Profenofos 400g/l (Acotrin P 440EC); Spirotetramat (Movento 150 OD);… Đầu Trâu Bihopper 270 EC theo nồng độ hướng dẫn trên bao bì. Phun thuốc 2 - 3 lần cách nhau 7-10 ngày.
Chú ý: chỉ phun thuốc những cây bị rệp và phun khi cần thiết (mật độ rệp cao), không phun thuốc định kỳ, không phun toàn bộ diện tích.

TS. Phạm Anh Cường