Chi phí giảm, năng suất tăng
Trong bối cảnh ngành lúa gạo ĐBSCL đang chuyển mạnh sang hướng xanh - sạch - bền vững, Đồng Tháp đang là một trong những địa phương tiên phong triển khai các mô hình canh tác lúa giảm phát thải gắn với quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp - IPHM (Integrated Pest and Habitat Management). Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là hướng đi chiến lược giúp nâng cao giá trị hạt gạo, tăng thu nhập cho nông dân và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có hơn 75.000ha lúa tham gia Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, đạt 104% kế hoạch giai đoạn 2024 - 2025. Trong đó, nhiều mô hình điểm gắn với IPHM đã mang lại kết quả tích cực.
Tại các HTX như HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi và HTX Mỹ Thành Bắc, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật đã giúp giảm lượng giống gieo sạ từ 46 - 53%, giảm phân bón từ 38 - 42% và giảm thuốc BVTV từ 22 - 37%. Đáng chú ý, phát thải khí nhà kính giảm từ 3,1 - 4,9 tấn CO₂e/ha/vụ.
Không chỉ giảm chi phí đầu vào, các mô hình còn tăng năng suất từ 420 - 442kg/ha, lợi nhuận tăng thêm từ 4,5 - 7 triệu đồng/ha, giá thành sản xuất giảm từ 512 - 832 đồng/kg, góp phần nâng cao sức cạnh tranh cho hạt gạo Đồng Tháp trên thị trường.
Khác với phương thức canh tác truyền thống, IPHM không chỉ dừng lại ở việc quản lý dịch hại mà còn hướng đến cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng. Nông dân được hướng dẫn bảo tồn thiên địch, sử dụng giống kháng sâu bệnh, bón phân hợp lý và quản lý nước theo phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ.
Ông Nguyễn Văn Tám, nông dân tham gia mô hình tại xã Tháp Mười (Đồng Tháp) chia sẻ: “Trước đây, mỗi vụ tôi phun thuốc 5 - 7 lần vì sợ sâu bệnh gây hại, nhưng hiệu quả lại không ổn định, chi phí tăng cao. Từ khi được tập huấn và áp dụng mô hình canh tác lúa giảm phát thải gắn với IPHM, tôi giảm còn 3 - 4 lần phun thuốc mà ruộng lúa vẫn phát triển tốt, ít sâu bệnh hơn hẳn.
Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật từ khâu gieo sạ thưa, bón phân cân đối đến quản lý nước hợp lý, cây lúa cứng cáp, ít đổ ngã. Điều tôi thấy rõ nhất là chi phí đầu vào giảm đáng kể, trong khi năng suất lại nhỉnh hơn trước. Đặc biệt, sản phẩm lúa an toàn, ít tồn dư thuốc BVTV nên thương lái đến tận ruộng đặt cọc thu mua với giá cao hơn, giúp gia đình tôi yên tâm sản xuất lâu dài”.
Trong quá trình triển khai mô hình, các HTX nông nghiệp trên địa bàn Đồng Tháp còn đóng vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ và chuyển giao kỹ thuật cho từng xã viên. Tứ đó giúp nông dân nắm bắt các tiến bộ khoa học kỹ thuật để tăng hiệu quả trong sản xuất, chi phí giảm rõ rệt so với canh tác truyền thống.
Tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Thành Bắc ở ấp 4, xã Mỹ Thành, tỉnh Đồng Tháp, với quy mô 42,8ha, mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp được duy trì hơn 4 vụ lúa vừa qua và được mở rộng thêm diện tích nhờ tham gia Đề án 1 triệu ha lúa gắn với doanh nghiệp bao tiêu phục vụ xuất khẩu.
Ông Nguyễn Văn Việt, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Thành Bắc cho biết khi tham gia mô hình canh tác lúa giảm phát thải gắn với IPHM nhiều vụ vừa qua, HTX được hỗ trợ tập huấn kỹ thuật, kết nối với doanh nghiệp, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu. Nhờ đó, xã viên không chỉ giảm được chi phí sản xuất mà còn được bao tiêu lúa với giá cao hơn thị trường từ 200 - 300 đồng/kg.
Theo ông Việt, những năm gần đây canh tác lúa luôn gặp khó khăn về thời tiết, sâu bệnh gia tăng và giá cả bấp bênh cuối cụ. Cái mừng nhất hiện nay khi nông dân tham gia trồng lúa giảm phát thải là giúp họ thay đổi tư duy sản xuất sang hướng hiện đại và thông minh hơn. Nhiều vụ canh tác đã chứng minh được hiệu quả, bà con tự nguyện tham gia và tuân thủ quy trình kỹ thuật ngày càng khắt khe trong canh tác. Mục đích cuối cùng hướng tới là giảm chi phí, tăng lợi nhuận, nông sản đạt chất lượng.
Tăng giá trị hạt gạo, mở rộng thị trường xuất khẩu
Mô hình canh tác lúa giảm phát thải gắn với IPHM không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trước mắt mà còn góp phần nâng cao giá trị chuỗi ngành hàng lúa gạo. Khi sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải, cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính như Châu Âu, Mỹ, Nhật Bản sẽ rộng mở hơn.
Qua hơn 2 năm triển khai trồng lúa giảm phát thải, Đồng Tháp đang tích cực triển khai các chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao và phát thải thấp. Đây là nền tảng quan trọng để ngành lúa gạo địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông Lê Văn Chấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV Đồng Tháp nhấn mạnh, việc triển khai mô hình lúa giảm phát thải gắn với IPHM là một trong những giải pháp trọng tâm để thực hiện thành công Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp của vùng ĐBSCL.
Theo ông Chấn, IPHM giúp nông dân thay đổi tập quán canh tác, giảm phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp hóa học, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Kết quả bước đầu cho thấy mô hình không chỉ giảm chi phí sản xuất mà còn tăng năng suất, nâng cao chất lượng hạt gạo và giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp xanh hiện nay.
Tuy nhiên, việc nhân rộng mô hình vẫn còn gặp một số khó khăn như hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ, nguồn vốn đầu tư hạn chế và tập quán sản xuất của một bộ phận nông dân còn chậm thay đổi.
Trong năm 2026, Đồng Tháp đặt mục tiêu nâng diện tích tham gia Đề án 1 triệu ha lúa lên 100.000ha, tiến tới hoàn thành chỉ tiêu trước năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ tín dụng và thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ. Đặc biệt, việc nhân rộng mô hình lúa giảm phát thải gắn với IPHM được xem là giải pháp then chốt góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và bền vững.
