Mô hình lúa chất lượng cao ở vùng biên
Tại tổ 8, ấp Đồng Cơ, xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang (chỉ cách biên giới Campuchia vài trăm mét), HTX Dịch vụ Phú Nông Xanh đang từng bước khẳng định hướng đi mới trong sản xuất lúa: giảm đầu vào, kiểm soát chất lượng, giảm phát thải, tăng giá trị hạt gạo.
Thành lập năm 2023, HTX do ông Trần Văn Hai làm Giám đốc, hiện tổ chức liên kết sản xuất với hàng trăm hộ dân, quản lý vùng sản xuất quy mô hàng nghìn hecta mỗi vụ. Từ những ngày đầu hoạt động, HTX đã xác định mục tiêu xây dựng vùng lúa chất lượng cao, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hướng đến các thị trường xuất khẩu có yêu cầu khắt khe như Mỹ, Nhật Bản, EU.
Ông Trần Văn Hai, Giám đốc HTX Dịch vụ Phú Nông Xanh cho biết, HTX tập trung xây dựng chuỗi liên kết từ cung ứng giống, vật tư nông nghiệp, dịch vụ làm đất, phun thuốc bằng thiết bị bay không người lái đến liên kết tiêu thụ sản phẩm. HTX đã liên kết với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu như Tập đoàn Tân Long, Olam Việt Nam, XNK Đại Dương Xanh, An Đình và Hào Sơn.
Cùng với liên kết doanh nghiệp, HTX từng bước đưa các quy trình canh tác tiên tiến vào đồng ruộng như “1 phải 5 giảm”, tưới ngập - khô xen kẽ (AWD), kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Trong đó, khoảng 400ha lúa liên kết với Tập đoàn Tân Long đã đạt chứng nhận GlobalGAP. Vụ đông xuân 2025 - 2026, HTX liên kết khoảng 5.000ha, tỷ lệ diện tích sản xuất theo quy trình kiểm soát dư lượng đạt trên 80%. Sang vụ hè thu 2026, diện tích liên kết sản xuất theo quy trình kiểm soát dư lượng khoảng 3.500ha.
Không dừng ở địa bàn Vĩnh Điều, HTX đang mở rộng vùng liên kết tiêu thụ sang Giang Thành, Hòa Điền, Hòn Đất, Bình Sơn, Bình Giang, Sơn Kiên và Tri Tôn. Đây là nền tảng để hình thành vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, thay đổi cách làm nhỏ lẻ tồn tại lâu nay.
Giảm phân, tăng năng suất, nâng lợi nhuận
Một trong những điểm nhấn trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất tại Phú Nông Xanh là việc phối hợp với Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai các giải pháp canh tác theo hướng “đất khỏe, cây trồng khỏe”, gắn với chương trình "Hành trình Xanh - Đất khỏe, Cây trồng khỏe".
Theo đánh giá của Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, các mô hình phối hợp với Bình Điền tập trung vào sử dụng phân bón chuyên dùng, trong đó có Đầu Trâu Bio-Canxi, kết hợp giảm lượng giống gieo sạ, bón phân cân đối, quản lý nước AWD, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM/IPHM) và quản lý rơm rạ. Mục tiêu là giảm lượng vật tư đầu vào nhưng vẫn duy trì, thậm chí nâng năng suất và lợi nhuận.
Kết quả tổng hợp từ 402ha mô hình thuộc hai nhóm giống ĐS1 và Đài Thơm 8 cho thấy hiệu quả khá rõ. Với giống ĐS1, tổng lượng N-P-K sử dụng giảm 29,72%, trong khi năng suất tăng 5,18%. Chi phí sản xuất giảm khoảng 3,02 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng 9,4 triệu đồng/ha - tương đương 28,73% so với đối chứng.
Đối với giống Đài Thơm 8, tổng lượng N-P-K giảm 18,23%, năng suất tăng 7,28%. Chi phí sản xuất giảm 10,71%, trong khi lợi nhuận tăng khoảng 6,35 triệu đồng/ha - tương đương 29,13%.
Theo bà Thị Tú Linh, Phó Trưởng phòng Trồng trọt - Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, kết quả các mô hình cho thấy hiệu quả của mô hình đến từ sử dụng phân bón đúng, đủ và cân đối theo nhu cầu cây lúa, đồng thời phải kết hợp quản lý giống, nước, dịch hại và rơm rạ.
Thực tế từ các mô hình cũng cho thấy việc giảm đầu vào không đồng nghĩa với giảm năng suất. Ngược lại, khi cây lúa được cung cấp dinh dưỡng phù hợp, gieo sạ với mật độ hợp lý và quản lý nước tốt, cây sinh trưởng khỏe hơn, giảm áp lực sâu bệnh, nâng hiệu quả sử dụng phân bón.
Tại mô hình ở vụ hè thu 2025, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chỉ 8 lần, thấp hơn 3 lần so với đối chứng. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật cũng góp phần giảm chi phí vật tư, hạn chế tác động đến môi trường.
Đặc biệt, việc sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi ở đầu vụ, sau đó bón các dòng phân chuyên dùng phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa được xem là giải pháp giúp quản lý dinh dưỡng hiệu quả hơn. Bio-Canxi được sử dụng kết hợp với quản lý rơm rạ nhằm cải thiện môi trường đất, nâng khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây lúa.
Theo ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, hiệu quả mô hình tại HTX Dịch vụ Phú Nông Xanh cho thấy câu chuyện giảm phát thải không chỉ dừng ở mục tiêu môi trường mà gắn trực tiếp với bài toán kinh tế của nông dân. Khi lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các chi phí đầu vào được kiểm soát, trong khi năng suất và chất lượng lúa được nâng lên, lợi nhuận trên mỗi hecta cũng được cải thiện.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại An Giang đến năm 2030.
Theo ông Dũng, sau khi sáp nhập tỉnh, vùng đất biên giới ở An Giang còn nhiều dư địa phát triển sản xuất lúa chất lượng cao. Thực tiễn tại HTX Dịch vụ Phú Nông Xanh đang cho thấy khi hợp tác xã làm tốt vai trò kết nối nông dân với doanh nghiệp, ứng dụng tốt khoa học kỹ thuật và phát triển thị trường, hạt lúa có thể tạo thêm giá trị.
Quan trọng hơn, mô hình đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất của nông dân từ chạy theo năng suất sang chú trọng tới chất lượng, hiệu quả, sức khỏe đất và giảm phát thải. Đây chính là nền tảng để vùng lúa biên giới An Giang hình thành chuỗi sản xuất bền vững, nâng cao giá trị hạt gạo, tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong thời gian tới.
HÀNH TRÌNH XANH – ĐẤT KHỎE, CÂY TRỒNG KHỎE
Khởi động từ vụ hè thu 2025.
Triển khai tại ĐBSCL và Tây Ninh.
Tập trung phục hồi sức khỏe đất thông qua phân tích đất, cải tạo pH, giảm ngộ độc hữu cơ và nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng bằng dòng sản phẩm Bio.
Đồng hành bởi Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cùng cố vấn của GS.TS Nguyễn Bảo Vệ và các chuyên gia nông nghiệp.
HTX
