Hiệu quả mô hình lúa – tôm và sức khỏe đất sau mỗi mùa vụ

Sáng 29/9/2026, trong khuôn khổ diễn đàn về phát triển hệ thống lúa – tôm bền vững tại Cà Mau, mô hình canh tác lúa chính xác trong hệ thống lúa – tôm được khởi động tại HTX Hòa Phát, xã Hồng Dân, tỉnh Cà Mau. Bình Điền tham gia với vai trò đồng hành về quản lý dinh dưỡng, cùng chuyên gia IRRI, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cà Mau và nông dân theo dõi quá trình canh tác trên đồng ruộng. Đối với người làm lúa – tôm, đất phải phục vụ hai mùa sản xuất nối tiếp nhau. Sau vụ tôm, ruộng được chuyển sang trồng lúa; sau vụ lúa, điều kiện đất và nước lại ảnh hưởng đến vụ tôm kế tiếp. Chất hữu cơ tích lũy có thể là nguồn dinh dưỡng cho cây lúa, nhưng mức độ phân hủy, độ mặn và những yếu tố bất lợi trong đất cần được đánh giá trước khi xây dựng khuyến cáo bón phân.

Theo báo cáo của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cà Mau, diện tích lúa – tôm của tỉnh tăng từ 77.266 ha năm 2020 lên 88.252 ha năm 2025. Địa phương định hướng phát triển mô hình theo hướng nâng giá trị của cả hệ thống, quản lý nước và dinh dưỡng hợp lý, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp.

Khuyến cáo phân bón bắt đầu từ dữ liệu đồng ruộng

Ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền, chia sẻ tại diễn đàn: “Bình Điền luôn đặt nông dân làm trung tâm, khoa học làm nền tảng, lấy hiệu quả làm thước đo và hướng đến nền nông nghiệp bền vững.”

Theo ông Tâm, tham gia mô hình lúa – tôm không đơn thuần là cung cấp phân bón Đầu Trâu Lúa Tôm. Bình Điền muốn cùng các đối tác phân tích đất đầu vụ, xây dựng công thức khuyến cáo phù hợp, sau đó tiếp tục theo dõi diễn biến dinh dưỡng trong suốt vụ lúa và qua các mùa sản xuất. Một nội dung được quan tâm là quá trình phân hủy chất hữu cơ sau vụ tôm. Nếu chỉ nhìn vào kết quả phân tích đất ở thời điểm đầu vụ, người làm kỹ thuật có thể chưa thấy đầy đủ lượng dinh dưỡng sẽ được giải phóng trong quá trình canh tác. Ngược lại, việc bón phân theo một công thức cố định mà không xét đến độ mặn và điều kiện đất cụ thể có thể làm tăng chi phí, trong khi cây lúa chưa chắc sử dụng hiệu quả.

Trong mô hình tại HTX Hòa Phát, Đầu Trâu Bio-Canxi được sử dụng ở khâu bón lót. Bình Điền sẽ cùng các chuyên gia theo dõi sự phân hủy chất hữu cơ, biến động của dinh dưỡng dễ tiêu và các chỉ tiêu sức khỏe đất sau khi áp dụng giải pháp. Đây là cơ sở để đánh giá tác động thực tế của sản phẩm, đồng thời điều chỉnh khuyến cáo cho phù hợp với điều kiện ruộng lúa – tôm. Bởi với các hệ thống vi sinh vật yếm khí trong Bio-Canxi sẽ giúp phân hủy chất hữu cơ và giải phóng các chất khó tiêu thành dễ tiêu cho cây hấp thụ. Bên cạnh đó việc cung cấp Canxi cũng làm tăng pH, giảm mặn giúp hệ thống rễ phát triển và hấp thu tốt hơn, vì vậy lượng phân bón sẽ giảm đáng kể.

Đo hiệu quả qua nhiều mùa vụ

Tham luận của IRRI tại diễn đàn nhấn mạnh hướng tiếp cận dựa trên dữ liệu: quản lý dinh dưỡng theo điều kiện từng vùng ruộng, kết hợp sạ hàng chính xác, vùi phân và quản lý phụ phẩm. Với Bình Điền, dữ liệu đó cần được nối tiếp từ vụ này sang vụ khác để trả lời một câu hỏi thiết thực hơn: nền đất có đang tốt lên trong khi nông dân vẫn duy trì được hiệu quả sản xuất hay không?

Năng suất và lợi nhuận của một vụ lúa là thước đo cần thiết. Tuy nhiên, trong hệ thống lúa – tôm, hiệu quả lâu dài còn liên quan đến chất lượng đất, khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây và điều kiện phục vụ vụ tôm tiếp theo. Vì vậy, Bình Điền mong muốn cùng nông dân, HTX Hòa Phát và các cơ quan chuyên môn ghi nhận kết quả theo từng mùa vụ, đối chiếu trước và sau khi áp dụng quy trình, rồi mới hoàn thiện khuyến cáo để có thể nhân rộng.

“Điều chúng tôi quan tâm không chỉ là năng suất của một vụ lúa hay sự phát triển của một, hai vụ tôm. Điều quan trọng là nền đất phải được chăm sóc để tốt hơn qua từng vụ”, ông Tâm nhấn mạnh.

Từ cánh đồng của HTX Hòa Phát, sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan chuyên môn sẽ có ý nghĩa khi chuyển được kết quả theo dõi thành những quyết định dễ áp dụng cho nông dân: xử lý đất ra sao, bón bao nhiêu phân, vào thời điểm nào và kiểm tra hiệu quả bằng chỉ tiêu gì. Đó cũng là cách để hệ thống lúa – tôm tạo giá trị bền vững từ chính nền đất nuôi dưỡng cả hai mùa sản xuất.

Phan Tâm