Các quốc gia có nhiều cách quản lý giống cây trồng, nhưng xu hướng chung đang thiên dần về hậu kiểm, theo chia sẻ của đại diện CropLife Việt Nam tại hội nghị tham vấn về quy định giống cây trồng.
Hai cách tiếp cận phổ biến:
Tiền kiểm: yêu cầu khảo nghiệm và đăng ký bắt buộc trước khi lưu hành. Hạn chế là danh mục giống rộng, thủ tục kéo dài, chi phí cao, đôi khi khảo nghiệm trùng lặp.
Hậu kiểm: không bắt buộc đăng ký lưu hành, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và giám sát sau lưu hành. Cách này cần cơ sở dữ liệu minh bạch, truy xuất được chủ thể và cơ quan quản lý đủ năng lực kiểm nghiệm, xử lý vi phạm.
Xu hướng trên thế giới:
Tên giống là cơ sở định danh thống nhất theo Công ước UPOV 1991. Cơ sở dữ liệu giống là nền tảng cho cả tiền kiểm và hậu kiểm.
Các công cụ quản lý được tách theo mục tiêu: lưu hành, bảo hộ, chứng nhận, kinh doanh. Một số nước chấp nhận cả dữ liệu khảo nghiệm từ tổ chức đủ năng lực.
Giống mới được phân loại theo sản phẩm cuối và mức độ rủi ro, quản lý như cây trồng biến đổi gen hoặc cây trồng thông thường tùy kỹ thuật tạo giống.
Kiến nghị cho Việt Nam:
Làm rõ đối tượng và tiêu chí khảo nghiệm, đăng ký bắt buộc; đơn giản hóa quy trình.
Xây dựng cơ sở dữ liệu giống quốc gia, quy định rõ trách nhiệm doanh nghiệp, phương pháp kiểm tra và chế tài.
Làm rõ quy trình nhập khẩu hạt giống bố mẹ và hiện đại hóa quy định gia công hạt lai.
Tùng Đinh
