GIẢI PHÁP CANH TÁC CÀ PHÊ THÔNG MINH TRONG BỐI CẢNH NĂNG NÓNG HIỆN NAY Ở TÂY NGUYÊN

Trong điều kiện nắng nóng gay gắt hiện nay ở Tây Nguyên (nhiệt độ >34–36°C, ẩm độ không khí thấp, gió nóng kéo dài) kết hợp với cơn mưa giông sau đó lại tiếp tục nắng nóng, cây cà phê đang giai đoạn nuôi quả non dễ bị sốc nhiệt, khô quả, teo quả; rụng quả non sinh lý; lá bị cháy xém; bộ rễ bị suy kiệt và teo ở chóp ảnh hưởng cho việc hút nước và dinh dưỡng; cây bị mất cân đối dinh dưỡng, suy yếu và dễ bị sâu bệnh hại tấn công.

Theo hướng canh tác cà phê thông minh thích ứng biến đổi khí hậu, bà con cần áp dụng đồng bộ các giải pháp sau:
1. QUẢN LÝ NƯỚC – GIẢI PHÁP QUAN TRỌNG NHẤT
Giai đoạn nuôi quả non tuyệt đối không để cây bị “stress nước”. Chỉ cần thiếu nước 5–7 ngày trong thời kỳ quả non là tỷ lệ rụng tăng rất mạnh. Vì vậy cần chú ý tưới duy trì độ ẩm đất vướn cây từ 35 – 40 % với chu kỳ 15 – 20 ngày nếu trới nắng gắt, vườn cà phê không có hệ cây che bóng tầng cao; chu kỳ 20 – 25 ngày nếu vườn cà phê có hệ cây đai rừng và chây che bóng tốt.
Lượng nước tưới từ 350–500 lít/gốc/lần tùy tuổi cây và tình hình cây che bóng và loại đất. Ưu tiên các hệ thống tưới tiết kiệm, giúp giảm 20 – 30 % lượng nước và giảm sốc nhiệt vùng rễ; duy trì độ ẩm vùng gốc và rễ ổn định.
Để hạn chế hiệu ứng sốc nhiệt nên tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, không tưới giữa trưa trời nắng gắt.
Ngoài ra, cần đặc biệt chú trọng giải pháp tủ gốc tuy đơn giản nhưng hiệu quả lại rất cao. Vật liệu tủ bao gồm vỏ cà phê, cỏ khô, rơm rạ, cành lá cắt tỉa, thân lá cây đậu đỗ…. Nên tủ cách gốc 15–20 cm; dày 5–10 cm và tủ theo mép tán. Hiệu quả của giải pháp này là giảm nhiệt độ đất từ 4 – 7 oC, giảm bốc hơi nước, giữ ẩm lâu dài, tăng hữu cơ đất, giảm sốc nhiệt rễ và từ đó làm giảm tỷ lệ rụng quả non.

2. QUẢN LÝ DINH DƯỠNG
Bón phân cân đối rất quan trọng, trong đó không bón phân đạm với liều quá cao.

• Nguyên tắc cần áp dụng: Giảm đạm – tăng kali – tăng trung vi lượng – tăng hữu cơ.

• Dinh dưỡng cần ưu tiên

(i) Kali (K) – nguyên tố dinh dưỡng quan trọng trong việc tăng sức chống chịu của cây
Kali tăng khả năng giữ nước trong tế bào, tăng chống chịu nhiệt , hạn chế rụng quả, giảm khô đầu quả. Cần lưu ý K2SO4 ưu tiên hơn KCl khi nắng nóng kéo dài. Các loại phân NPK có thể sử dụng trong giai đoạn này như 16-6-19 +7S+TE; 15-5-20; 16-8-16; 14-7-21…..Lượng phân từ 200 – 300 g/cây; chia làm 2 lần cách nhau tương ứng với chu kỳ tưới. Có thể bổ sung Kali dạng humate để tăng sức chống chịu của cây.
(ii) Canxi (Ca) + Bo (B) – có vai trò trong việc giảm rụng quả non
Canxi và Bo có khả năng làm gia tăng độ dai/cứng của cuống quả do vậy có tác dụng chống rụng quả non đồng thời có vai trò tăng vận chuyển dinh dưỡng trong cây khi độ nhớt tế bào tăng lên, từ đó làm tăng tính chống chịu nhiệt của cây.
Khuyến cáo: phun Canxi-Bo 2–3 lần cách nhau từ 10 – 15 ngày, hoặc bón bổ sung Bio Canxi/Đầu trâu cân bằng đất từ 500 – 700 g/cây.
(iii) Hữu cơ/hữu cơ sinh học kết hợp với humic
Là giải pháp quan trọng trong canh tác cà phê thông minh có tác dụng tăng giữ nước, tăng hệ vi sinh có ích, giảm sốc hạn, giữ bộ rễ khỏe.
Khuyến cáo: Bón 10–20 kg phân hữu cơ hoai/gốc/năm kết hợp humic, fulvic, amino acid hoặc hữu cơ có phối trộn Cropmax của Bình Điền/Đầu Trâu DR-TC (bón 2 – 3 kg/cây). Bón sau tưới hoặc trước mưa nhẹ, không bón khi nắng nóng.

3. PHUN DINH DƯỠNG QUA LÁ ĐỂ TĂNG KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU VÀ CHỐNG SỐC NHIỆT
Sử dụng các loại phân bón lá chứa Amino acid, rong biển, silic kết hợp Ca, B, Zn phun cho cà phê giai đoạn nắng nóng có tác dụng làm cho cây khỏe, tăng áp suất thẩm thấu của tế bào, từ đó tăng khả năng chống chịu nhiệt độ cao và chống sốc nhiệt, sốc ẩm khi có sự biến động của thời tiết
Thời điểm phun: Trước 8h sáng hoặc sau 16h chiều, phun2 lần cách nhau khoảng 10 – 15 ngày.
Không phun lúc nhiệt độ >32°C.

4. QUẢN LÝ CÂY CHE BÓNG ĐỂ THÍCH ỨNG VỚ ĐIỀU KIỆN NẮNG NÓNG
Là giải pháp rất cần thiết trong canh tác cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu. Cần duy trì hệ thống cây muồng đen, keo dậu hoặc cây ăn quả hợp lý để duy trì tiểu khí hậu trong vườn cà phê (giảm nhiệt độ vườn; giảm bốc thoát hơi nước giúp cây cà phê chống chịu được với điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Mức che bóng phù hợp từ 20–30% ánh sáng (khoảng 70 – 80 % ánh sáng chiếu xuống vườn cà phê).

5. QUẢN LÝ SÂU BỆNH HẠI CÀ PHÊ TRONG ĐIỀU KIỆN NẮNG NÓNG
Giai đoạn này chú ý 2 đối tượng sâu bệnh hại sau:
(i). Rệp sáp hại quả – côn trùng chích hút nguy hiểm giai đoạn nắng nóng
Rệp sáp thường bám ở cuống quả non, nách lá, chích hút nhựa, khiến rụng hoa, gây rụng trái non và vườn yếu. Mật độ rệp tăng mạnh trong điều kiện nắng nóng xen mưa nhẹ, đặc biệt là giai đoạn đầu mùa mưa.
Phòng trừ

• Theo dõi vườn, phát hiện sớm ở những chùm quả non. Phun các một trong các loại thuốc sau khi rệp bắt đầu xuất hiện: Confidor 100SL; Movento 1000D; Selecron 500EC

• Kỹ thuật phun: Phun ướt đều tán lá/đẫm vùng trái non; nếu mật độ cao phun lại sau 7–10 ngày. Nồng độ theo khuyến cáo của nhà sản xuất

Lưu ý: Không phun quá sớm khi rệp chưa xuất hiện chỉ để “phòng ngừa”, vì sẽ gây lãng phí và dễ gây kháng thuốc và gây ô nhiễm môi trường.
(ii). Bệnh nấm gây thối cuống, rụng trái non khi ẩm độ tăng trong điều kiện nắng nóng
Mưa dông xen nắng nóng khiến độ ẩm cao, tạo điều kiện cho bệnh nấm thối cuống trái phát triển mạnh. Nấm gây rụng trái non, do vậy giảm năng suất.
Phòng trừ

• Phun một trong các loại thuốc trị nấm phổ rộng vào giai đoạn mưa dông kéo dài và sau khi dứt nắng: Champion 57.6DP; Anvil 5SC; Amistar Top 325 SC

• Thuốc trị nấm nên phun vào buổi sáng sớm/ chiều mát, tránh trời nắng gắt. Nồng độ theo khuyến cáo của nhà sản xuất

TS. Trương Hồng