Thách thức từ phát thải nông nghiệp: Hoạt động nông nghiệp đang chiếm khoảng 19% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn quốc, chủ yếu đến từ canh tác lúa nước, chăn nuôi và sử dụng phân bón hóa học. Việc chuyển đổi sang sản xuất xanh hiện nay là yêu cầu bắt buộc để nông sản Việt vượt qua các rào cản nghiêm ngặt như quy định chống phá rừng (EUDR) của EU nhằm giữ vững thị phần xuất khẩu.
Khoảng trống đối với cây trồng cạn: Trong khi canh tác lúa đã có các quy trình giảm phát thải khá hoàn thiện (như kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ AWD giúp giảm 2–4 tấn CO2 quy đổi/ha/vụ, bảng so màu lá lúa kiểm soát phân đạm), các nhóm cây ăn quả và cây công nghiệp chủ lực lại đang rất thiếu các hướng dẫn hoặc công cụ trực quan tương tự.
Giải pháp cho cây trồng cạn: Cần chuyển giao kinh nghiệm từ lúa sang cho cây công nghiệp và cây ăn quả thông qua việc áp dụng Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), bón phân hợp lý, chọn giống khỏe sạch bệnh. Các biện pháp này có thể giúp cây trồng cạn giảm phát thải khoảng 2–3 tấn CO2 quy đổi/ha/vụ.
Xử lý triệt để phụ phẩm nông nghiệp: Việt Nam phát sinh khoảng 156,8 triệu tấn phụ phẩm hữu cơ mỗi năm (trong đó có 45 triệu tấn rơm rạ). Thay vì đốt bỏ (25%) gây khói bụi hoặc vùi ngập nước (39%) gây phát thải metan, việc xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học (như nấm đối kháng Trichoderma) ngay tại ruộng sẽ giúp thu hồi 20 triệu tấn phân hữu cơ, tiết kiệm khoảng 11.000 tỷ đồng chi phí mua phân hóa học.
Định hướng chiến lược:
Chuyển dịch tư duy từ chạy theo năng suất tối đa sang tối ưu hóa lãi ròng cho nông dân thông qua giảm chi phí đầu vào.
Kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào (giống, phân bón, thuốc sinh học) để nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu.
Hoàn thiện hệ thống đo lường MRV cho tín chỉ carbon nông nghiệp nhằm thu hút dòng tài chính xanh quốc tế.
Đề án sản xuất giảm phát thải trồng trọt hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 15% khí nhà kính vào năm 2035 (so với năm 2020).
Kim Anh
