Thực hiện cam kết tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính, vụ xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng tỉnh Quảng Ninh triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải tại phường Đông Triều và xã Đường Hoa. Đây được xem là bước đi thí điểm quan trọng nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác lúa phát thải thấp phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương.
Theo định hướng phát triển bền vững, Quảng Ninh đã ban hành nhiều kế hoạch hành động nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy tăng trưởng xanh. Trong đó, tỉnh đặt mục tiêu cắt giảm 8% tổng lượng phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát thải thông thường trong giai đoạn 2021-2030 và giảm 25% vào năm 2050.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất lúa được xác định là nguồn phát thải lớn. Theo các nghiên cứu khoa học, quá trình canh tác lúa nước với điều kiện ruộng ngập lâu ngày tạo môi trường yếm khí, khiến chất hữu cơ phân hủy và phát sinh khí mê-tan, một trong những khí nhà kính có tác động mạnh đến biến đổi khí hậu. Ngoài ra, việc sử dụng nhiều phân đạm cũng làm gia tăng phát thải khí nitơ oxit (N₂O). Do đó, ngành lúa gạo được đánh giá là lĩnh vực có tiềm năng lớn để giảm phát thải trong nông nghiệp.
Thực tế tại Quảng Ninh, sản xuất lúa thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực như mở rộng cánh đồng mẫu lớn, đẩy mạnh cơ giới hóa và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật về giống, quy trình canh tác.
Tuy nhiên, một số hạn chế vẫn tồn tại như việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, mật độ gieo cấy dày, xử lý rơm rạ chưa đúng kỹ thuật hoặc đốt rơm rạ ngay trên đồng ruộng. Những tập quán này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn gây ô nhiễm môi trường và gia tăng phát thải khí nhà kính.
Trước thực trạng đó, mô hình canh tác lúa giảm phát thải được triển khai với nhiều giải pháp kỹ thuật đồng bộ. Nông dân tham gia mô hình được hướng dẫn sử dụng giống lúa xác nhận, giảm lượng giống gieo cấy, bón phân cân đối, đặc biệt là giảm lượng phân đạm. Đồng thời, áp dụng phương pháp tưới nước tiết kiệm theo hình thức ngập - khô xen kẽ, giúp giảm đáng kể lượng nước tưới cũng như hạn chế phát sinh khí mê-tan trong đất ruộng.
Song song với đó, rơm rạ sau thu hoạch được xử lý bằng chế phẩm vi sinh và vùi xuống đất thay vì đốt bỏ. Biện pháp này vừa giúp cải thiện độ phì của đất, vừa giảm phát thải khí nhà kính ra môi trường. Công tác quản lý dịch hại cũng được thực hiện theo quy trình IPM nhằm giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Ông Lê Văn Men, nông dân khu Mỹ Cụ (phường Đông Triều) cho biết, trước đây ruộng lúa thường xuyên được giữ ngập nước, lượng giống và phân bón sử dụng nhiều. Khi tham gia mô hình, bà con được hướng dẫn giảm lượng giống, giảm đạm và thực hiện tưới ngập khô xen kẽ. Cách làm này không chỉ tiết kiệm chi phí đầu vào mà còn góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Bà Hoàng Thị Thế, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, Phát triển rừng, chia sẻ, để đánh giá hiệu quả mô hình, các cán bộ kỹ thuật của Trung tâm và Viện Môi trường Nông nghiệp tiến hành đo đạc lượng khí phát thải trực tiếp trên đồng ruộng. Các số liệu thu thập sẽ là cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác lúa phát thải thấp trong thời gian tới.
Việc triển khai mô hình không chỉ hướng tới mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính mà còn góp phần thay đổi tập quán sản xuất, xây dựng nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng để ngành lúa gạo từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất bền vững và cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.
Theo kế hoạch, năm 2026 mô hình được triển khai với quy mô 2ha mỗi vụ, gồm vụ xuân và vụ mùa. Tại phường Đông Triều sử dụng giống lúa DT-100, còn tại xã Đường Hoa áp dụng giống J02. Sang năm 2027, tỉnh dự kiến mở rộng mô hình thử nghiệm, làm cơ sở đề xuất ban hành quy trình kỹ thuật canh tác lúa giảm phát thải áp dụng trên toàn địa bàn.
