ĐBSCL được thiên nhiên phú cho là vùng đất màu mỡ, nhưng diện tích vẫn hạn chế. Năm 1998, bình quân mỗi hộ là 0,97ha, thấp hơn rất nhiều so với Ấn Độ, Thái Lan, Philippines và Trung Quốc.
Năm 2021 có sự thay đổi, có 54,3 % hộ canh tác từ 1 - 5ha, 5 - 10ha chiếm 7,3% và có khoảng 1,3% số hộ có diện tích trên 10ha...
Nếu như trước năm 2000 người trồng lúa còn sạ dày từ 200 - 300 kg/ha, bón phân hóa học không hợp lý, lạm dụng sử dụng thuốc BVTV, làm đất, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch, phơi sấy, vận chuyển chủ yếu là thủ công.
Vì vậy, phần lớn nông dân phải bán lúa tươi tại ruộng, giá cả thất thường và phụ thuộc vào thị trường, nhiều nông dân bị ép giá nên lợi nhuận mang lại cho người trồng lúa bị hạn chế.
Những tiền đề hiện hữu giúp Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao thành công
- Chương trình Phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM) được khởi động từ 1992 được Bộ NN-PTNT phát động khắp cả nước nhằm tăng cường áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, chủ yếu là các biện pháp canh tác thay cho chỉ sử dụng các loại nông dược vừa giảm độc hại cho người, môi trường, vừa tăng hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.
Hiện nay IPM là biện pháp đã được nông dân sử dụng rộng rãi nên môi trường an toàn, sản phẩm nông ngư nghiệp phần lớn được thế giới chấp nhận
- Gói kỹ thuật 3 giảm 3 tăng, được bắt đầu thực hiện vào năm 2005 nhằm khuyến khích nông dân giảm lượng giống gieo sạ, giảm lượng phân hóa học, thuốc BVTV để tăng năng suất, tăng chất lượng nông sản và tăng hiệu quả kinh tế.
Hiện nay chương trình này đã được nông dân ứng dụng rộng rãi, lợi nhuận thu được của người trồng lúa ngày càng tăng cao.
- Gói kỹ thuật 1 phải 5 giảm nhằm sử dụng giống xác nhận có chất lượng cao, giảm lượng giống gieo sạ, giảm lượng phân và thuốc hóa học, giảm tiêu tốn nước tưới và giảm thất thoát sau thu hoạch để có môi trường trong sạch,lợi nhuận cao và bền vững.
- Chương trình cánh đồng mẫu lớn do Bộ NN-PTNT phát động vào tháng 3, năm 2011 được tổ chức thực hiện trên toàn quốc, đặc biệt ở ĐBSCL nhằm tạo cho nông dân và các doanh nghiệp một sân chơi mới có sự tham gia gắn kết với các nhà khoa học để có nguồn sản phẩm lớn đạt tiêu chuẩn VietGAP phục vụ cho xuất khẩu.
Chương trình bao gồm sử dụng giống xác nhận có chất lược cao, giảm liều lượng gieo sạ, gieo tập trung, sử dụng phân bón Đầu Trâu là nguồn dinh dưỡng chủ lực với lượng bón tiết kiệm, giảm tối thiểu lượng thuốc sâu cả liều phun và số lần phun, tưới nước theo phương pháp tháo cạn phơi ruộng xen kẽ, gieo sạ đồng loạt,thu hoạch bằng cơ giới, giảm thiểu thất thoát sau thu hoach.
Cùng với chương trình cánh đồng mẫu lớn thực hiện tại Tây Ninh từ 2008, và các kết quả thực nghiệm sử dụng rộng rãi phân bón Đầu Trâu ở các tỉnh miền Trung và miền Bắc.
Cục Trồng Trọt đã công nhận phân bón Đầu Trâu của Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền được chọn làm loại phân sử dụng cho lúa VietGAP để xuất khẩu.
Chương trình VnSAT có tên Chuyển đổi nông nghiệp bền vững tại Việt Nam với sự hỗ trợ vốn ODA của Ngân hàng Thế giới kết hợp với vốn của nhà nước, vốn của nông dân và doanh nghiệp thực hiện với 8 tỉnh ở ĐBSCL, 5 tỉnh ở Tây nguyên, thực hiện từ năm 2015 - 2020 cũng đóng góp nhiều kinh nghiệm quý báu cho chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao lần này.
