Là một trong những địa phương trọng điểm sản xuất và xuất khẩu lúa gạo của vùng ĐBSCL, An Giang hiện đang sản xuất trên 8,8 triệu tấn lúa gạo và tiên phong trong xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa gạo gắn với thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đến năm 2030.
Từ mô hình cánh đồng lớn trước đây, tỉnh đã chuyển mạnh sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, lấy HTX làm trung tâm kết nối nông dân với doanh nghiệp. Việc phát triển kinh tế tập thể, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và ký kết bao tiêu đầu ra giúp nông dân yên tâm sản xuất, giảm chi phí và gia tăng lợi nhuận.
Ông Trần Văn Tâm, nông dân tham gia liên kết sản xuất lúa tại xã Cô Tô, tỉnh An Giang cho biết: Trước đây sản xuất lúa nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm nên chi phí cao, đầu ra bấp bênh. Từ khi tham gia HTX liên kết với doanh nghiệp, gia đình ông được ngành nông nghiệp địa phương hướng dẫn kỹ thuật, doanh nghiệp liên kết cung ứng giống, phân bón trả chậm đến cuối vụ. Từ đó kéo chi phí giảm xuống khoảng 20 - 30%/vụ, lợi nhuận ổn định hơn vì có hợp đồng bao tiêu đầu ra.
Theo ông Tâm, thực tế cho thấy khi tham gia chuỗi liên kết, nông dân được áp dụng đồng bộ cơ giới hóa, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón và thuốc BVTV. Không chỉ tiết kiệm chi phí, mô hình còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế ô nhiễm môi trường, phù hợp với định hướng sản xuất lúa chất lượng cao, thích ứng biến đổi khí hậu.
Hiện toàn tỉnh An Giang có 690 HTX nông nghiệp với hơn 43.000 thành viên và 5 liên hiệp HTX. Diện tích liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa, nếp hàng trăm ngàn hecta, trong đó có gần 7.000ha lúa của các HTX và doanh nghiệp tham gia trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, liên kết theo chuỗi giá trị (kỹ thuật + tiêu thụ sản phẩm), với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn như Công ty cổ phần Tập đoàn Lộc Trời, Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu An Giang (Angimex), Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Long… Các doanh nghiệp không chỉ thu mua sản phẩm mà còn tham gia quản lý, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng thương hiệu lúa gạo An Giang.
Tại HTX Nông nghiệp Bình Thành (xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang), mô hình “mặt ruộng không dấu chân” liên kết với doanh nghiệp được đánh giá là điểm sáng. Toàn bộ quy trình từ làm đất, gieo sạ đến thu hoạch đều được cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ cao. Doanh nghiệp cam kết lợi nhuận tối thiểu 40 triệu đồng/ha/năm và bao tiêu đầu ra.
Ông Trần Văn Lô Ba, Giám đốc HTX Nông nghiệp Phú Thạnh, xã Chợ Vàm, tỉnh An Giang chia sẻ: Liên kết với doanh nghiệp giúp HTX chủ động kế hoạch sản xuất theo đơn đặt hàng, giá cả được thỏa thuận ngay từ đầu vụ. Thành viên mua vật tư với giá ưu đãi, bán lúa theo hợp đồng nên hạn chế rủi ro thị trường. Lợi nhuận bình quân tăng từ 10 - 15% so với sản xuất riêng lẻ.
Song song với liên kết tiêu thụ, HTX Nông nghiệp Phú Thạnh còn tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để sản xuất phân hữu cơ cung ứng lại cho thành viên. Cách làm này không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn giảm tình trạng đốt rơm, góp phần giảm phát thải và cải thiện môi trường.
Để cụ thể hóa chủ trương, ngành nông nghiệp An Giang đã ký kết nhiều chương trình phối hợp liên ngành, triển khai chính sách hỗ trợ theo Nghị định 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ, tham mưu ban hành các nghị quyết, quyết định về hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản. Công tác tuyên truyền, tập huấn được đẩy mạnh, giúp nông dân thay đổi tư duy từ sản xuất manh mún sang sản xuất theo thị trường.
Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang cho biết: Việc xây dựng chuỗi liên kết với xúc tác chính là HTX đã tạo nền tảng thuận lợi để triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Tuy nhiên, tỉnh vẫn đối mặt với một số khó khăn như quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, một số doanh nghiệp chưa thực sự gắn bó lâu dài với vùng nguyên liệu.
Giai đoạn đến năm 2030, An Giang tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền Luật HTX, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp góp vốn, tham gia điều hành HTX, lựa chọn và nhân rộng các mô hình liên kết hiệu quả. Mục tiêu không chỉ tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị hạt gạo, bảo đảm sinh kế bền vững cho nông dân, góp phần thực hiện thành công Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phất thải thấp, phục vụ tốt hơn cho việc xuất khẩu lúa gạo.
